Friezen omarmen idee Netflixfilm over De Overval

Nynke Heeg is een gerenommeerd actrice. Sinds haar afstuderen in 1999 stond ze bijna onafgebroken op het toneel. “Hoe dan ek: dwaan!” reageert ze, want: hoe mooi zou het zijn, als een tópscriptschrijver, een tópregisseur en een tópproducent de film gaan maken. Zou ze zelf een rol willen spelen in de film? Daar hoeft ze geen tel over na te denken: “Fansels!”

De Leeuwarder oud-PvdA-wethouder Henk Deinum is de zoon van Hans Deinum, een van de overvallers. Een nieuwe film over De Overval vindt hij zeker een sympathiek idee, maar: “De kwaliteit sil ôfhingje fan de minsken dy ‘t de film meitsje sille.” Wat zou zijn vader er van gevonden hebben? “Wit ik net krekt; hy wie d’r altyd wat dûbel yn. Oan de iene kant soe hy it wol moai fûn hawwe en stikum in bytsje grutsk wêze, mar foar ‘t selde koe hy der skeptysk oer wêze en it fuortrelativearje.”

Marre Sloots, conservator van het Verzetsmuseum, vindt het een heel goed idee. Bij het Verzetsmuseum merken ze dat steeds minder mensen nog weten van de schitterende verzetsactie. Uit onderzoek blijkt dat tien van de zes jongeren kennis over de Tweede Wereldoorlog uit films en series halen, zegt ze. Dus: “In Netflix-searje soe dé oplossing wêze kinne om it kollektive ûnthâld op te frissen. Uteinlik wie it yn 1962 ek in bioskoopfilm dy’t de hiele wrâld yn ’e kunde brocht mei dizze ikoanyske fersetsaksje.”

Acteur Amin Ait Bihi (speelde onder meer de journalist in de prachtige ‘Emigrant’ van Pier21) reageert enthousiast: ”Het thema is super actueel op dit moment. Dus ik zeg: Zeer zeker doen!!” Met twee uitroeptekens.

Tûmba staat achter het idee,” zegt Mirka Antolovic, de directeur van het kenniscentrum discriminatie en diversiteit, want “een verhaal van dichtbij spreekt aan en verfilming van De Overval kan bijdragen aan bewustwording van de gevolgen van uitsluiting en discriminatie, maar ook van moed.” Ze hoop dat de rol van de vrouwen bij De Overval dan duidelijk naar voren komt: “Niet alleen vanuit de juistheid van de geschiedenis maar ook omdat jongeren steeds vrouwonvriendelijker en conservatiever worden.” 

Jan Paul Beverwijk, manager van bioscoop Pathé in Leeuwarden, kende de film uit 1962 niet. “Andere generatie,” reageert hij met zo’n knipoog-emoticon. Maar juist nu vindt hij de boodschap belangrijk. Hij ziet zeker kansen voor een hernieuwde uitgave. Maar, als manager Pathé ziet hij de film natuurlijk het liefst eerst op het grote doek in de bioscopen. 

Jorrit Volkers en Gerk Koopmans, die zich jarenlang hebben ingezet om oorlogsverhalen levend te houden, de een als voorzitter van het Befrijdingsfestival, de ander als directeur van het Verzetsmuseum, reageren kritisch. Met de oorspronkelijke film, legio publicaties en onlangs nog een boek heeft De Overval genoeg aandacht gehad, vinden zij. Bovendien is De Overval niet uitzonderlijk, zegt Koopmans, want: het was niet de eerste bevrijdingsactie, kende niet het hoogste aantal bevrijdden en was niet de enige zonder represailles. Daar komt bij, hij vindt de eerdere film in zwart-wit van Paul Rotha, uit 1962, nog steeds top. Als er een toch remake komt hoopt hij dat het verhaal áchter De Overval centraal wordt gesteld: “Wat gebeurde er thuis bij de verzetsmensen?” 

Gerard Wolters, filmrecensent bij het Friesch Dagblad, zag de film ook opnieuw en is net als Gerk Koopmans positief over de hoge kwaliteit. Maar een remake, maar met meer oog voor de positie van de vrouwen van de verzetsmannen, vindt hij een mooi plan, ook vanwege de huidige spanningen in de wereld: “Het thema – ‘ongewild heldendom’ en ‘angst’, want niets doen had ook fataal kunnen zijn - blijft mooi.” Overigens gaat zijn voorkeur dan uit naar een serie, omdat er dan meer ruimte is om alle aspecten goed te benoemen.

Dat laatste vindt ook Ad van Liempt. maker van talloze tv-documentaires en boeken over de oorlog. Hij schreef onder meer “De drogist” over Gerard Reeskamp, de leider van de buitenbewaking bij De Overval. Van Liempt reageert heel positief op het idee van een speelfilm, maar ziet nog meer in een (bijvoorbeeld) zesdelige serie, want daarin zouden verschillende, zeer tegenstrijdige karakters in het Friese verzet meer cachet kunnen krijgen. 

“It ferhaal moat op ien of oare wize bestean bliuwe foar nije generaasjes,” zegt Ingrid Spijkers. De hoofdredacteur van Omrop Fryslân waarschuwt voor romantisering: “De scenarioskriuwers moatte net mei it ferhaal oan de haal gean.” Ook zij ziet meer in een docu-drama-achtige serie.

“De skiednis moat troch de tiden hinne altijd opnij skreaun wurde.” Daarom is Fryslâns meest gelezen schrijver Hylke Speerstra (89) vóór. Hij bepleit kwaliteit en diepgang en geeft de makers alvast wat stof tot nadenken, want wat is moed? ”Moed is in oorlogstijd alleen maar een troostwoord. Verzetsmensen mag je moedig noemen, maar na twee jaar vrij machteloos verzet met repercussies krijg je de oorlog in de kop. Je wordt onderdeel van een absurd complex van wraak en weerwraak. Bedenk maar eens een nieuw woord dat een mengsel vormt van plichtsgevoel en angst, vaderlandsliefde en haat, spanning en berusting, overlevingsdrang en doodsverlangen. Dat is geen moed. Dat is alleen maar een schreeuw om vrede.” 

Eerlijk en zelfkritisch schrijft Speerstra: “Misschien past moed niet bij oorlog, maar bij vrede. Het zou van moed getuigen als Hylke S. zich vandaag nog vastketent aan de hekken van het ontmande Vredespaleis in Den Haag uit protest tegen alleen al wat 35.000 kinderen in Gaza is aangedaan. Maar Hylke S. heeft die moed niet; laf als hij is, bedenkt hij zijn excuus.” Intussen schrijft hij over de oorlog: “Omdat alleen verhalen nog een beetje structuur aanbrengen in de chaos van de geschiedenis. Ze kunnen het onbegrijpelijke nog wat bevattelijk maken. Schrijven als strafwerk.”

Aant Jelle Soepboer was Tweede Kamerlid voor NSC en is nu lijsttrekker voor de FNP bij de komende verkiezingen. In politiek Den Haag vestigde hij in een keer zijn naam, toen een verslaggever hem vroeg: “Kunt u zichzelf in drie woorden karakteriseren?” Ad rem antwoordde hij: “Aant ...Jelle… Soepboer.” De vraag ligt voor de hand: Wat vindt hij in drie woorden van dit idee? “Moat… Altyd… Wurde!” zegt de oud-geschiedenisleraar. 

Toneelschrijver Bouke Oldenhof denkt dat het bijzondere verhaal van De Overval en het succes van de film uit 1962 zeker argumenten zijn voor een remake: “In ferzje fan it ferhaal dat wat minder de histoaryske krektens neistribbet, mar mear in eigentiids ferhaal fertelt.” Zou hij het scenario willen schrijven? Bescheiden zegt Oldenhof: “Ik wit net oft ik wol fan it formaat bin om dit ta in goed ein te bringen. Ik ha mar in ferrekt lyts bytsje foar de film skreaun. Ik soe wol meitinke wolle mei ien dy’t dit op him nimme wol. Faaks soe it in frou wêze moatte?”

Enthousiasme alom en meerdere mensen willen graag meewerken aan het realiseren van de film, maar hoe realistisch is het plan? 

Joris Hoebe van het Frysk Filmfûns denkt dat het kan als Friezen achter het plan gaan staan. Hij ziet grote internationale potentie, want: “Er is zeker behoefte aan een film of een serie over de Overval. Het verhaal is spectaculair en spannend maar vertelt vooral ook een urgent en hoopvol verhaal over samenwerken, vertrouwen en medemenselijkheid. In deze roerige tijden van autocraten en geopolitieke spanning is het een hoopvol verhaal dat gedeeld kan worden met de hele wereld.” 

Bij Zomers Groot Leeuwarden zijn we ingenomen met de positieve reacties. In klein comité wordt nagedacht over de volgende stap. Dus: wordt vervolgd.