Ljouwerter Skûtsje: een familie met ambitie
LEEUWARDEN - In het blad van Zomers Groot Leeuwarden mag een verhaal over het Skûtsje van onze hoofdstad niet ontbreken. Het SKS-seizoen staat weer op het punt van beginnen en de doelstelling voor dit jaar is duidelijk: het Leeuwarder skûtsje gaat voor de eerste plek. De SKS blijft een van de grootste symbolieken voor de Friese provincie. Het is een wereld waarin oeroude tradities in stand worden gehouden, waar veel passie is en kleine jongens aan boord uitgroeien tot grote mannen. We waren er een hele dag bij tijdens de ‘Foarwedstrijd’ van 5 juli op het Sneekermeer.
In de ochtend komen alle teams bijeen in het Paviljoen van Terherne. De eerste kopjes koffie worden genuttigd, er is gebak en de bemanningsleden maken een praatje met elkaar. Iedereen heeft een polo of een jas aan met hun eigen kenmerkende zeilteken. Het logo is ook terug te vinden in de grootzeilen van alle Skûtsjes. Zo ook de leeuw van ‘Rienk Ulbesz Leeuwarden.’
Het schip is vernoemd naar Rienk Ulbesz Zwaga. Een legendarisch figuur in de geschiedenis van het Ljouwerter Skûtsje. Het is de overgrootopa van de huidige schipper. Willem Zwaga (37) heeft sinds 2017 de leiding over dit schip. Hij is hét boegbeeld van deze groep. Als jongetje van elf stapte hij aan boord en begon hij in de roef. De schoot binnenhalen, het touw netjes opruimen en de bemanningsleden helpen. Nu is hij zelf de baas. “Het Skûtsjesilen is als een liefdesrelatie voor mij. Ik ben er het hele jaar mee bezig. De vakanties, de keuzes in mijn werk en ook mijn gezin staat in het teken van het zeilen. Dit is de basis van mijn leven.”
Kleine Willem
De kleine Willem observeerde en nam alles in zich op. “Ik heb geleerd door de jaren heen dat je je als team moet ontwikkelen om resultaten te boeken. Niet alleen in het materiaal, maar ook hoe je als team moet samenwerken. Ik heb daar nu de leiding over en dat blijft bijzonder. Ik heb nu ook meer oog voor de mensen om het team heen. De vrouwen die hun uiterste best doen om eten en drinken voor ons klaar te maken bijvoorbeeld. We zijn écht een familie.” Dat Willem voor alles oog heeft blijkt wel tijdens het interview. Bij het beantwoorden van een vraag, schieten zijn ogen richting de vaatwasser. “Nog niet aanzitten! Hij moet nog even opwarmen.”
Nieuw brein aan boord
De Foarwedstrijden zijn voordat het SKS-seizoen begint. Er worden twee wedstrijden gevaren met een pauze tussendoor. De wind is stevig en de bemanningsleden maken zich klaar voor de eerste wedstrijd. Terwijl het Ljouwerter Skûtsje wordt opgetuigd, trekt Willem zich even terug om te sparren met zijn nieuwe adviseur. De adviseur is verantwoordelijk voor de tactische keuzes in de wedstrijd, omdat de schipper lang niet alles kan zien. Tactisch inzicht heeft deze man wel. Volgens Willem is hij ‘getrouwd is met de wind’.
Vorige maand werd hij nog wereldkampioen in de Finn-klasse. Daarnaast stond hij in totaal drie keer op de Olympische spelen. Kortom: met al zijn titels hoort hij bij een van de beste zeilers die het land ooit heeft gekend. Pieter-Jan Postma is de nieuwe adviseur van het Ljouwerter Skûtsje.
Eerder was hij adviseur bij Langweer, maar vanwege zijn rol als coach van de Olympische zeilploeg in de Laser-klasse, moest hij deze taak neerleggen. Maanden later ging de telefoon. “De zomers waren voor mij altijd heel erg druk. Dat kwam niet alleen door mijn wedstrijden, maar ook door mijn werkzaamheden als coach. Nu heb ik meer vrij en wil ik ook meer met mijn gezien in Friesland zijn. Daarom past deze uitdaging heel goed bij mij. Toen ik Willem voor het eerst sprak, voelde het gelijk goed”, zegt de trotse Postma.
Er gaat een lang gekoesterde wens voor hem in vervulling. “Als kleine jongen zag ik de Skûtsjes al en daarom is het een eer om bij de SKS betrokken te zijn. Eerst bij Langweer en nu bij het geweldige team van Ljouwert. Willem en ik hebben veel vertrouwen in elkaar en dat is mooi.”
Alles wat Postma heeft geleerd door de jaren heen, kan hij nu heel goed gebruiken. “Ik neem vooral het aangaan van uitdagingen mee. Het stellen en realisteren van doelen. Daarnaast heb ik ook geleerd hoe je kunt omgaan met tegenslagen.” Bij zijn rol als adviseur zullen de tactische ingevingen in zijn hoofd uitgevoerd moeten worden door anderen. “Door mijn ervaringen als coach, is dat niet helemaal nieuw, maar ik moet ook bij deze ploeg weer leren hoe snel de bemanningsleden denken en mijn boodschap goed over te brengen. Dat is een kwestie van goed communiceren.”
Kroeg aan boord
De sfeer verandert. De laatste koffie wordt gedronken, shaggies uitgedrukt, gezichten worden serieus. De skûtsjes verzamelen zich op het water, waar de schuimkoppen opstaan. Ljouwert heeft een matige start en gaat als zevende om de eerste boei. Ze weten wat plekken te winnen en eindigen als vijfde.
Tijdens de pauze komt de ploeg bij op het volgschip: een ruim schip waar gegeten, gerust en vergaderd wordt. Uniek is dat de vrouwen van de bemanning zelf het eten verzorgen, iets wat andere teams inmiddels aan een cateringdienst hebben uitbesteed. Vandaag staat er broodje shoarma op het menu. De sfeer in de kajuit is die van een bruine kroeg, met foto’s van oud-bemanningsleden, antieke lampen en oude krantenknipsels: geschiedenis in elk detail.
Nieuwe schipper op komst
De traditionele charme van de SKS, komt ook terug in het kiezen van de schipper. Je moet namelijk Fries zijn, minimaal tien jaar hebben bemand en je voorouders moeten vracht hebben verschepen ‘onder tuig’. Dit betekent zonder motor. Willem voldeed dus aan al deze eisen. Zijn kleine zoon Rink loopt al rond op het volgschip, maar zijn oudere zoon van vijftien jaar zeilt al mee. Hij begon, net als zijn vader, in de roef. Riemer Zwaga is nu de peiler. “Ik meet de diepte van de zwaarden. Hoe dieper de zwaarden in het water liggen, hoe meer stabiliteit je hebt in de sturing van het schip. De zwaardenman kan vervolgens kijken of de zwaarden omhoog of naar beneden moeten. Daar zorg ik dan vervolgens voor.”
Al zijn hele leven gaat hij mee met de wedstrijden. Er verschijnt ook een grote glimlach op het gezicht van zijn vader als hij over Riemer praat. “Het is prachtig om hem bezig te zien. Na de wedstrijden ben ik gesloopt, maar hij pakt zijn telefoon erbij, bekijkt de uitslagen en hij denkt na over wat er nog beter kan.”
Nu is hij de peiler, maar Riemer zal de komende jaren worden klaargestoomd om het roer letterlijk van zijn vader over te nemen. “Het is wel mijn doel om ooit de schipper te worden. Dat zou heel mooi zijn.”
Progressie
In de tweede wedstrijd komt Ljouwert een stuk beter weg. Ze varen op de derde plek richting de eerste boeien. Ljouwert verliest uiteindelijk wat plekken en eindigt op een zevende plek. Ze worden vijfde in totaal en Sneek gaat er met de overwinning vandoor. In de SKS gaat het de laatste jaren beter met Ljouwert. Tussen 2011 en 2016 eindigde ze niet hoger dan de elfde plek, maar in 2023 werden ze vierde en vorig jaar derde. Volgens de schipper komt dit door de innovaties die zijn gedaan.
“Vorig jaar hebben we het model van het schip veranderd. We kregen een nieuwe giek, roer, fokken en een nieuwe gaffel. Dit jaar hebben we een nieuwe mast gekregen. Ook als team worden we steeds sterker. Dit jaar gaan we voor niets anders dan de eerste plek.” De laatste keer dat Ljouwert kampioen werd was in 1998 en 1999. Toen stond Willem zijn vader aan het roer. Wie weet staat Ljouwert dit jaar eindelijk weer met het Sulveren Skûtsje in de handen.
Tekst Haile Flaper
