Hoe zou de stad eruit hebben gezien als deze plannen wél waren gekomen?

LEEUWARDEN – "Loop maar mee", zegt Marga Renkema terwijl ze een kleine expositieruimte van het Historisch Centrum Leeuwarden binnenstapt. Aan de wanden hangen vergeelde bouwtekeningen, op tafels staan maquettes en 3D-prints. Het is een blik in een Leeuwarden dat nooit heeft bestaan.

De expositie Nooit Gebouwd Leeuwarden laat tientallen ontwerpen zien die ooit met veel ambitie werden getekend, maar uiteindelijk nooit verder kwamen dan de tekentafel. Soms ontbrak het geld, soms waren de plannen technisch te ingewikkeld of stak de politiek er een stokje voor.

IDEE VAN BEZOEKERSRAAD
"Het idee kwam uit onze bezoekersraad", vertelt Renkema. "Tijdens het digitaliseren van duizenden bouwdossiers kwamen we steeds weer prachtige ontwerpen tegen die nooit zijn uitgevoerd. Toen dachten we: daar moeten we iets mee doen."

Die bouwdossiers kwamen beschikbaar nadat het HCL een nieuwe online module had ontwikkeld waarmee inwoners oude bouwtekeningen en vergunningen kunnen opvragen. Juist tijdens dat project doken de bijzondere, nooit uitgevoerde ontwerpen op. "Toen viel eigenlijk pas op hoeveel mooie plannen Leeuwarden rijk is geweest."

De zoektocht naar materiaal bleek vervolgens verrassend lastig. Tekeningen waren er genoeg, maar maquettes nauwelijks. "Die verdwijnen vaak op zolders of belanden uiteindelijk bij het grofvuil." Daarom liet het HCL verschillende ontwerpen opnieuw tot leven brengen. Op basis van originele bouwtekeningen maakte ontwerper Dik Dekker moderne 3D-prints, waardoor bezoekers eindelijk kunnen zien hoe sommige gebouwen er daadwerkelijk uit hadden kunnen zien.

Tijdens de rondleiding wijst Renkema op de meest opvallende plannen. Een monumentale stadstoren op het Gouverneursplein. Een futuristisch Stationsplein. Een motel op het Harlingerplein. De Leeuwenkuil aan de Sophialaan – met echte leeuwen. Maar het pr-plan van een lokale VVD’er redde het niet. De derde, 150 meter hoge kantoortoren van Abe Bonnema aan de Lange Marktstraat. En wat als de Oldehove volledig was gebouwd en 120 meter hoog zou zijn geworden?

OVERDEKTE ROLLERSKATEBAAN
Een van haar persoonlijke favorieten is het nooit gebouwde rijks- en gemeentearchief aan de Boterhoek. Het ontwerp uit de Tweede Wereldoorlog moest het gemeentearchief en het provinciaal archief onder één dak brengen. Zelfs de studiezalen waren slim bedacht: gescheiden door een glazen wand, zodat medewerkers elkaar konden vervangen als dat nodig was. "Dat vind ik nog steeds een prachtig ontwerp", zegt Renkema.

Ook het negentiende-eeuwse koffiehuis met een overdekte rollerskatebaan bij het station trekt veel bekijks. "Rollerskaten was toen een rage die uit Amerika was overgewaaid. Zo’n gebouw verwacht je hier helemaal niet."

Sommige ontwerpen ogen verrassend modern, andere juist uitgesproken klassiek. Ze laten vooral zien hoe anders Leeuwarden had kunnen zijn. Bezoekers mogen ook zelf een oordeel geven. Van welk ontwerp vinden ze het jammer dat het nooit werd gebouwd? En welk plan had juist beter op de tekentafel kunnen blijven?

Nooit Gebouwd Leeuwarden is nog tot en met 8 november te zien in het Historisch Centrum Leeuwarden. Bij de tentoonstelling worden bezoekers uitgenodigd zich één vraag te stellen: hoe zou de Friese hoofdstad eruit hebben gezien als al die ambitieuze plannen wél waren uitgevoerd?

INGEWIKKELDE RELATIE
Bij de uitgang vullen bezoekers een formulier in. Van welk ontwerp vinden ze het jammer dat het nooit is gebouwd? En van welk plan zijn ze juist blij dat het nooit is gerealiseerd? Opvallend genoeg prijkt bij beide vragen dezelfde naam bovenaan: de Nieuwe Stadstoren. "Dat zegt eigenlijk alles", glimlacht Marga Renkema. "Leeuwarden heeft al eeuwen een ingewikkelde relatie met hoge gebouwen." Ze somt de voorbeelden op. "De Oldehove staat scheef, de spits van de Bonifatiustoren waaide ooit naar beneden, de derde Bonnematoren kwam er nooit en ook een eerdere stadstoren aan het pleintje bij de Klokstraat verdween, omdat omwonenden bang waren dat die zou omvallen. Blijkbaar blijft de vraag hoe hoog Leeuwarden wil bouwen de gemoederen bezighouden. Dat was vroeger zo en dat is eigenlijk nog steeds zo."