De koning maakt een broodje kaas
LEEUWARDEN - Schrijft Tjisse Steenstra op de komende PC op 30 juli in Franeker geschiedenis? Drie keer achter elkaar (2022, 2023 en 2024) werd hij tot koning gekroond op de belangrijkste kaatspartij. Een vierde koningschap op rij zou absoluut uniek zijn. Ongeëvenaard. Legt dat grote druk? “Nee,” zegt Tjisse, “it belangrykste is: gewoan lekker keatse,” terwijl hij een klant helpt in de Broadsje Bakker, de zaak van zijn vader in de Kleine Kerkstraat in Leeuwarden. De koning maakt een broodje kaas, kapsones zijn hem vreemd.
Kaatsminnend Fryslân zal het hem gunnen, dit absoluut historische record. Was er ooit een kaatser met zo’n grote gunfactor?
Tiden hawwe tiden, ze zijn moeilijk met elkaar te vergelijken. En het kaatspubliek heeft altijd zijn helden gehad. De Harlinger Hotze Schuil bijvoorbeeld, de kaatser van de vorige eeuw en meer dan een halve eeuw aan de top van het PC-klassement, tot en met de dag van vandaag. Man van het volk, entertainer. Ook op spannende standen praatte hij even met de mensen langs de lijn, of gaf komisch commentaar. Vaak in triktrakjes met die andere populaire Harlinger, Johan Halbesma. Ook Piet Jetze Faber, de altijd evenredige, sympathieke sportman, stal de harten van de kaatsliefhebbers; sommigen hadden een foto van hem in hun beurs. Of Johannes Brandsma, de Pietje Bell van het kaatsen. Het kaatspubliek sloot ook de broers Van Wieren uit Marsum in zijn hart. En Johannes van Dijk – want niemand die zo mooi zwevend kon bovenslaan en treurig kijken bij alweer een scheidsrechterlijke dwaling in zijn nadeel.
Henk de Jongachtig
Voor deze toppers kwam het publiek naar de kaatsvelden. Maar was er ooit een kaatser zo populair als Tjisse Steenstra? Na de winst op de PC ontploft zijn mobiel. Op Facebook en Instagram krijgt hij meer dan zeshonderd felicitaties. Henk de Jongachtige aantallen. Hij lijkt ook wel wat op Henk de Jong, lieve man, beetje naïef, geen poeha. En net als Henk de Jong bedankt hij iedereen. Het kost hem dagen.
Gepest
Jaren geleden vertelde hij dat hij in zijn pubertijd is gepest. Hij raakte mensen met dat open en eerlijke verhaal. Hij had door die pesterijen een zuur en pessimistisch mens kunnen worden. Dat gebeurt, dat mensen er levenslang last van hebben. Maar Tjisse draaide het om: “Miskyn bin ik troch dy pesterijen wol sterker wurden.” Later trof hij nog wel eens een van die pesters, als tegenstander op het veld. Dan gaf hij extra gas.
Hij werd een van Fryslâns beste kaatsers. In de woorden van de huisdichter van LKC, de Leeuwarder Kaatsclub:
‘t Is syn technyk en kracht
oan de opslach en yn ‘t perk
‘t Is mar in fladde, mar dy macht...
Man, wat is dy jonge sterk.
As in kat yn ‘t tuskenspul, jawis,
en yn ’t spul tusken de minsken
gjin kapsones, mar sosiaal.
Dizze kening docht normaal.
Hij sloeg bakkerijen om, werd één van de toppers in de hoofdklasse. Alleen de PC, dy moast fier wei komme. Keer op keer lukte het hem niet te pieken op het goeie moment. Drie keer stond hij in de finale, drie keer geen krans. Na de laatste slag leek hij eerder verwonderd dan teleurgesteld: “Wat gebeurt my no?”
Hij troostte jonge kinderen die hun held zagen verliezen en vroeg: “Stean jim ‘t oare jier wer achter my?” In 2022 sloeg hij toe, eindelijk. Met zijn levenslange maat Hans Wassenaar en Renze Pieter Hiemstra veroverde hij zijn eerste PC-krans. En hij werd tot koning gekroond. Toen de voorzitter van de PC dat bekend maakte, was het applaus op het Sjûkelân ovationeel.
Cruyffiaans
Tjisse was ervan overtuigd dat hij de PC vaker zou winnen. “At je de finale trije kear ferlieze, dan kinne je ‘m ‘t toch ek fjouwer kear winne?” zei hij Cruyffiaans. En hij had natuurlijk gelijk. Het zit ‘m soms in zulke kleine dingen. Vraag het aan Gert-Anne van der Bos die vorig jaar tegen Tjisse c.s. op een cruciale stand een onhoudbare bal opsloeg, maar een paar centimeter buiten. Of vraag het aan Robben, die zijn teen net niet tegen de bal kreeg.
Tjisse maakte zijn woorden waar. In 2023 won hij de PC opnieuw en weer werd hij koning. En vorig jaar herhaalde hij die topprestatie. Met zijn maten, opslager Menno van Zwieten en voorinse Gabe-Jan van Popta ging hij overigens door het oog van de naald in een zenuwslopende halve finale tegen een tovenaar uit Mantgum (Gert-Anne van der Bos), een killer uit Sint Jacobi (Taeke Triemstra) en een man van staal uit Easterlittens (Erwin Zijlstra). Meermalen stonden ze op ’e dea (matchpoint voor de tegenpartij). De dood voor ogen en tienduizend paar ogen op zich gericht, maar Tjisse bleef cool. Kaatste hij ooit zo vrij op de PC? Zo zen?
In de finale was de zon spelbreker. Tjisse leende een pet van iemand uit het publiek en kaatste bekeken. “De zonnekoning,” noemde Rynk Bosma hem in het Friesch Dagblad. Want voor de derde maal kreeg Tjisse de koningsbal mee naar huis. Hij had zijn hattrick. Volwassen mannen stonden te huilen op het Sjûkelân. En de bakkerij was te klein voor de bossen bloemen.
Tuno Schurer
Tjisse deelt nu nog zijn megaprestatie met met Lammert Hilarides uit Pingum en Tunno Schurer, een stijlvolle kaatser die ook drie keer op rij koning werd, in 1986, 1987 en 1988. Maar aan een van zijn koningschappen kleeft een smetje. In 1988 had niet hij maar Johannes Brandsma koning moeten zijn, vonden velen, en Brandsma zelf niet in de laatste plaats. De brutale, expressieve Brandsma tegen de ingehouden, flegmatieke Schurer. Had Brandsma een te grote bek? Koos de koningscommisie daarom voor Schurer?
Brandsma was woedend en overwoog zelfs in te breken in het KNKB-kantoor om de namen te achterhalen van de leden van die commissie. In een soortgelijke situatie had Tjisse Steenstra ongetwijfeld gezegd dat zijn maat net zo goed koning had kunnen worden, maar Tunno Schurer had geen begrip voor de Brand: had hij maar beter moeten kaatsen. Schurers vader, lid van de PC, en dus eindverantwoordelijk voor het discutabele besluit, zei later dat niet zijn zoon maar Brandsma koning had moeten worden.
172ste PC
Maar voorlopig staan Hilarides, Schurer en Steenstra dus gelijk. 30 juli, op de 172ste PC, kan het fenomeen Steenstra definitief geschiedenis schrijven.
Menno van Zwieten en hij hebben hun maat Gabe-Jan van Popta inmiddels ingeruild voor het aanstormend talent Rick Minnesma. Van Popta, die moest huilen na de PC die hij echt niet zonder Steensma had gewonnen, had geen begrip voor de keuze van zijn maten. Hij kondigde aan terug te zullen slaan. Zijn plaatsvervanger Rick Minnesma baalde dat hij de PC had verloren. “Kut,” zei hij. “Dat is een korte analyse,” concludeerde Simone Scheffer van Omrop Fryslân droog. “Maar,” zei Rick, “vorig jaar was ik derde, nu tweede, dus in 2025?”
Misschien wordt de PC van 2025 de partij van de voorinsen. Maar die worden zelden koning. Tjisse heeft inmiddels de vliegende vorm van vorig jaar te pakken en heeft allang bewezen een echte PC-kaatser te zijn. Hij zal er ongetwijfeld weer staan en 100 procent gaan voor het vierde koningschap. In het voetbal is daar een woord voor: superhattrick. Maar Rynk Bosma moet iets mooiers kunnen verzinnen.
Maar wordt iemand anders koning dan is Tjisse een van de eersten die hem feliciteert. “Elts soe dit ris mei meitsje moatte,” zei hij na zijn eerste koningschap. Ook dáárom heeft hij die gunfactor.
PC oudste sportklassieker
De PC, het Wimbledon van het Friese kaatsen, is de oudste jaarlijkse sportklassieker ter wereld. De PC is na 171 uitvoeringen nog zeer populair. Zitplaatsen zijn in no time uitverkocht. Terreinkaarten zijn nog wel verkrijgbaar, ook op de dag zelf. De PC in Franeker winnen – of de Frouljus PC in Weidum – is de droom van elke kaatser. Ultiem is het om dan ook nog tot koning te worden gekozen, de beste speler van het winnende partuur (team).
Kaatsers uit Leeuwarden en omgeving die ooit tot koning werden gekroond: Hans Wassenaar, Daniël Iseger, Johannes Dijkstra, Pieter van Tuinen, Johannes van Dijk, Durk Talsma, Klaas van Wieren, Hein Zijlstra, Jan Sijtsma, Arp Hiemstra, Jan Rodenhuis en Jan de Groot.
Het koningschap is overigens omstreden. Tegenstanders wijzen – bijvoorbeeld – op de PC die gewonnen werd door de jonge Hein Zijlstra uit Deinum, Gerrit Langerak en Tinus Santema. Aanvoerder van het partuur was de ervaren Santema. Hij leidde zijn partuur naar de finale. Maar in die finale kwamen de tegenstanders drie keer op matchpoint. De spanning op het Sjûkelân was ondragelijk. Tienduizend mensen hielden hun adem. Maar de jonge Zijlstra hield het hoofd koel en werkte de matchpoints een voor een weg. Nogmaals, zonder Santema waren ze nooit zo ver gekomen. Maar zonder de koelbloedige acties van Hein Zijlstra, hadden ze de PC niet gewonnen.
Wie had nu recht op het koningschap? Wiens inbreng was doorslaggevend? En hoe weeg je dat? Een onmogelijke keuze. De koningscommisie koos voor Zijlstra. De nieuwe koning zei eerlijk en bescheiden dat Santema evenveel recht op de koningsbal had.
