Rookvrije Generatie Award: Friese rokers en vapers onder het landelijk gemiddelde
“Eerlijk gezegd wist ik niet dat ik zou winnen”, zei Hogenhuis kort na de uitreiking. “Dat maakt het natuurlijk extra bijzonder. Maar uiteindelijk gaat het mij niet om de prijs. Het gaat erom wat er gebeurt en wat we met elkaar bereiken.”
Op de Maritieme Academie, in de volksmond nog steeds wel Zeevaartschool genoemd, verblijven de leerlingen doordeweeks intern. Daardoor speelt de school een extra belangrijke rol in hun dagelijks leven. Juist daar zag Hogenhuis hoe groot de invloed van roken en vapen onder jongeren is.
Vapes direct ingenomen
De school sloot aan bij een bredere wijkaanpak in Harlingen, waarbij onder meer GGD Fryslân, politie, scholen, ouders en welzijnsorganisaties samenwerken aan een rookvrije omgeving. Vanuit die samenwerking besloot de Maritieme Academie verder te gaan dan alleen een rookvrij schoolplein.
Een van de belangrijkste maatregelen is een volledig vapeverbod. Leerlingen die een vape zichtbaar bij zich hebben of gebruiken, raken deze direct kwijt. Ouders worden geïnformeerd en de vape wordt niet teruggegeven. “Dat beleid is heel duidelijk”, vertelt Hogenhuis. “Daardoor zien we inmiddels veel minder vapes op school. Het gesprek over roken en vapen is echt op gang gekomen.”
Ook personeel wordt nadrukkelijk betrokken. “We kijken kritisch naar onze voorbeeldfunctie. In een maritieme omgeving hoorde roken vroeger een beetje bij het straatbeeld. Juist daarom is het belangrijk om die norm te veranderen.”
Groepsdruk
Voor Hogenhuis is de motivatie persoonlijk. Dagelijks werkt ze met jongeren en ziet ze hoe gevoelig zij zijn voor groepsdruk. “Veel jongeren realiseren zich niet hoeveel nicotine ze binnenkrijgen met vapen. Het lijkt onschuldig, maar dat is het niet. Juist daarom wil ik voorkomen dat leerlingen ermee beginnen.”
Volgens haar wordt er nog te vaak gedacht dat vapen een onschuldig alternatief voor roken is. “Dat beeld klopt niet. We weten inmiddels veel meer over de risico’s. Jongeren kunnen er relatief makkelijk aan komen en raken er snel aan gewend.”
Friesland als koploper
Akke Hofstee, programmaleider Rookvrije Generatie bij GGD Fryslân, noemt de aanpak van de Maritieme Academie een voorbeeld voor andere organisaties. “Friesland heeft landelijk echt een koplopersrol”, zegt ze. “We zien dat steeds meer scholen, evenementen en openbare ruimtes rookvrij worden. Daarmee geven we een belangrijk signaal af aan kinderen en jongeren.”
Toch is er volgens Hofstee nog werk aan de winkel. Vooral bij sportverenigingen ziet ze nog veel mogelijkheden. “Kinderen kijken naar volwassenen. Trainers, ouders en vrijwilligers hebben allemaal een voorbeeldfunctie. We pleiten echt niet voor de rookpolitie of zo, maar wel om het creëren van een omgeving waarin roken niet meer vanzelfsprekend is.”
Cijfers geven hoop
De cijfers laten volgens Hofstee zien dat de ingezette koers effect heeft. In Friesland rookt of vapet ongeveer 17 procent van de volwassenen. Dat ligt onder het landelijke gemiddelde van ongeveer 20 procent. Daarnaast zijn de afgelopen tweeënhalf jaar dankzij de GGD-aanpak meer dan 2.340 Friezen gestart met professionele begeleiding om te stoppen met roken. Die ondersteuning is gratis, maar volgens Hofstee weten veel mensen dat niet.
Bij jongeren blijft vapen een aandachtspunt. Uit de meest recente cijfers blijkt dat ongeveer 30 procent van de jongeren ooit heeft gevapet. Vier procent doet dat wekelijks. “Dat zijn cijfers die aandacht vragen”, zegt Hofstee. “Maar ik kijk ook naar de andere kant: zeventig procent van de jongeren heeft nog nooit gevapet. Dat is eveneens een belangrijk gegeven.”
Voor Hogenhuis bevestigt de award dat de inspanningen van de afgelopen jaren de moeite waard zijn geweest. “We hebben dit samen gedaan: leerlingen, ouders, collega’s en partners in de stad. Als we ervoor zorgen dat minder jongeren beginnen met roken of vapen, dan is dat uiteindelijk de mooiste prijs die je kunt krijgen.”
Sterk deelnemersveld
De Rookvrije Generatie Award kende dit jaar een sterk deelnemersveld. Naast winnaar Elske Hogenhuis waren er nog vijf andere genomineerden. Dat waren Gringa Zuiderhof-Pollema, die zich inzet als ouder en vape-ambassadeur, Puur Terschelling met een rookvrije beleving in natuur en recreatie, Restaurant Salie vanwege de aandacht voor gezonde en rookvrije gastvrijheid, Stichting De Groene Flach voor de ontwikkeling van een rookvrije buurtboomgaard en ontmoetingsplek en Terschelling Recreatie met de vakantieparken De Riesen en Tjermelân. Volgens GGD Fryslân laten de nominaties zien dat de beweging naar een rookvrije generatie op steeds meer plekken in de provincie vorm krijgt.
Lees ook
