Nieuw perspectief voor de landbouw
LEEUWARDEN - “Wel, om onze rol goed te duiden...” Cees Buisman, directeur van Wetsus, zet zijn betoog even stil. “Mag ik een statement maken? Ik denk dat het woord ‘circulair’ in het algemeen te breed wordt toegepast. Er gelden wat mij betreft drie guiding principles: hernieuwbaar, circulair en gifvrij. Die moet je apart houden.” Een interview over het nieuwe perspectief voor de landbouw waar Loraine Westerneng ook bij aansluit, woordvoerder namens GreenInclusive. “Het verbinden van lokale boeren, woningcorporaties en gemeenten is essentieel.”
Tekst Radboud Droog, fotografie Menno de Boer
Buisman en Westerneng, dochter van een agrariër, schetsen hun visie op een landbouw die vooral veerkrachtig en ecologisch verantwoord moet zijn. “Het draait om balans”, zegt Westerneng, terwijl ze meteen wijst op het belang van samenwerking. Friesland blinkt uit in ‘mienskip’. Westerneng ziet hierin de sleutel tot succes. “Het verbinden van lokale boeren, woningcorporaties en gemeenten is essentieel. Alleen samen maken we van Friesland een voorbeeldregio.”
HENNEPDEAL
Een voorbeeld is het gebruik van Friese hennep in meer dan 1.000 woningen: een afspraak die in een breed ondertekende hennepdeal - waarbij de hennep van de boeren uiteindelijk als isolatie in de muren van Friese huizen komt - werd vastgelegd. Met de opening van een vezelhennepfabriek dit jaar wordt die impact vermoedelijk alleen maar groter. Nog een voordeel van die samenwerking ‘dicht bij huis’: door lokaal te produceren en te verwerken, vermindert de CO2-uitstoot.
Om de circulaire landbouweconomie te ontwikkelen – en een verdienmodel te creëren – “is het extra van belang dat kennis behouden blijft en dat jonge onderzoekers hier willen blijven werken”, benadrukt Buisman. “We moeten nu investeren in mensen en projecten.” Westerneng: “We hebben al veel bereikt, maar er is meer mogelijk.” Met een combinatie van innovatie, samenwerking en daadkracht vormt Friesland daarom ook het laboratorium van verandering. Of zoals Buisman stelt: “We hoeven niet perfect te zijn, maar we moeten beginnen. En dat doen we hier, in Friesland.”
GEZONDE BODEMS
Het inzicht dat gezonde bodems bijdragen aan biodiversiteit en versterking van het klimaat, vormt de kern van Wetsus’ missie. “Je hebt fosfaat nodig. Zonder fosfaat is het klaar. We moeten honderd procent terugwinnen, want het raakt op”, benadrukt Buisman. Maar hoe gaan we dan om met die grond en dat water? “Microbiomes, het totaal aan bacteriën en schimmels in een bodem, kun je sturen”, legt hij uit. “Ze kunnen stikstof uit de lucht halen, waardoor kunstmest overbodig wordt. Dat maakt landbouw duurzamer én sterker.
“Het draait om de wisselwerking tussen water en bodem”, stelt Buisman. In Friesland is die balans soms beter te bewaken dankzij overvloedige regen, maar ook hier is innovatie nodig. “Als regenwater niet wordt vastgehouden, krijg je problemen met gewassen. Droogte of juist te veel water, beide zijn een risico.” Wetsus experimenteert met systemen die water efficiënter vastleggen en gebruiken. In Sneek zijn bijvoorbeeld 200 huizen uitgerust met gescheiden toiletafvoersystemen, waardoor nutriënten (voedingsstoffen, red.) direct terug kunnen naar de bodem.
SPOORDOK
Over sanitaire oplossingen gesproken: in april 2024 reisden Friese delegaties van onder meer Wetterskip Fryslân, Wetsus en Vereniging Circulair Friesland naar Helsingborg, Zweden. Hier draait een unieke wijk, momenteel met 1100 inwoners en gepland voor 2500 bewoners, op een innovatief sanitair systeem. In plaats van traditionele riolering worden de drie afvalstromen gescheiden: toiletwater (zwart), douche- en waswater (grijs) en gft-afval. Deze stromen worden vervolgens verwerkt tot schoon water, restwarmte en hoogwaardige meststoffen; een circulair wondertje dat 35% water per persoon per dag bespaart.
In vergelijkbare projecten, zoals de Spoordokwijk in Leeuwarden, wordt technologie en wetenschap ook gecombineerd. Zodat circulaire landbouw in de praktijk wordt toegepast. “Je moet oplossingen vinden die werken voor zowel de boer als het ecosysteem”, zegt Buisman. Westerneng ziet parallellen met haar werk bij GreenInclusive. “Of het nu gaat om water of bouwmaterialen, het doel is hetzelfde: zorgen dat we duurzaam en lokaal produceren. Friesland kan hierin vooroplopen.”