Ieder kind verdient een fiets

Tekst Radboud Droog, foto's aangeleverd

Mourits is geen geboren Fries. Hij komt uit Waddinxveen, onder de rook van Rotterdam, waar zijn jeugd zich afspeelde tussen school, voetbal en een wereld die overzichtelijk klein was. Uitgaan gebeurde in het café bij de sportzaal of een paar kilometer verderop in Boskoop. Friesland was ver weg. Dacht hij. Tot de liefde zich ermee bemoeide.

Rotterdamse tongval
In 1997 verhuisde hij naar Leeuwarden, aanvankelijk voor werk. Vier weken zou het duren. Een tijdelijke vervanging: wat dagen heen en weer reizen, slapen in een eenvoudig onderkomen en dan weer terug. Maar Leeuwarden kreeg hem te pakken. Het sociale leven, de jonge collega’s, het gevoel dat hier iets te vinden was. Hij ontmoette er de vrouw met wie hij nog altijd samen is. Ze kregen een dochter en twee zoons, die hier opgroeiden, al verhuisde de Rotterdamse tongval van hun vader nooit mee. Feyenoordsupporter, dat is ook gebleven. 

Hij is inmiddels al bijna dertig jaar in Leeuwarden en groeide uit tot een van de bekendste fietsmensen van de stad. Als aanjager, verbinder, lobbyist, lesgever, regelaar en dus ook als de man die weigert te accepteren dat een kind niet mee kan doen omdat er thuis geen fiets is.

Fietsersbond
Dat maatschappelijke engagement zat er al vroeg in. Kees had, zoals hij zelf zegt, “altijd wel een mening over de wereld”. Toen eind jaren negentig een folder van de Fietsersbond op zijn deurmat viel, zag hij daarin meteen een manier om niet alleen in Friesland te wortelen, maar ook iets bij te dragen. Hij sloot aan, schoof aan bij vergaderingen en voor hij het wist wees de rest van de club naar hem als er weer eens iets geregeld moest worden. De bekende vinger werd een hand.

Mourits fietst nog altijd veel. Racefiets, gravelbike, stadsfiets, vakantiefiets, tandem: ze staan allemaal in zijn hok. Een auto heeft hij zelf niet. “Met enige statustrots”, zegt hij daarover. Zijn vrouw wel, voor als het moet. Maar zelf kiest hij vrijwel altijd voor de fiets. Ooit gaf iemand hem een inzicht dat hij nooit meer is kwijtgeraakt: in de stad neem je gewoon de fiets. “Als je dat met jezelf afspreekt, wordt het vanzelf een gewoonte.”

Pratende bagage
Jarenlang trok hij met fietsvrienden op vakantie, lange tochten, ver weg. In 1996 fietste hij zes weken door Amerika, van Los Angeles naar Washington. De laatste jaren zit hij geregeld op een tandem met een vriend die lichamelijke beperkingen kreeg. Mourits voorop als stuurman, zijn vriend achterop als - hij zegt het met een knipoog - “pratende bagage”. 

Via de Fietsersbond groeide hij steeds verder in de wereld van mobiliteit, verkeersveiligheid en fietsstimulering. Hij leerde niet alleen de praktijk kennen, maar ook de systemen erachter. Hij volgde zelfs een post-hbo verkeerskunde om zijn verhaal steviger te kunnen onderbouwen. Maar waar veel dossiers uiteindelijk verzanden in nota’s en overleggen, wil Mourits altijd terug naar de straat. Letterlijk.

Stoepen vol blik
Daar ziet hij wat er misgaat. Neem de gemiddelde woonstraat. Die is allang geen publieke ruimte meer, zegt hij. Geen plek om elkaar te ontmoeten, geen speelruimte voor kinderen en geen aangename plek om te lopen of te verblijven omdat de heilige koe in veel gevallen op de stoep graast. “De straat is verworden tot een grote autoparkeerplaats.” Zeker in buitenwijken ziet hij hetzelfde beeld telkens terug: stoepen vol blik, meerdere auto’s per huishouden, een openbare ruimte die stukje bij beetje is weggegeven. 

Nederland is nog altijd een fietsland, maar dat imago mag van Mourits veel steviger worden verdedigd. Fietsen gaat voor hem niet alleen over infrastructuur, maar ook over gelijkwaardigheid. Wie geen fiets heeft, mist in Nederland al snel veel meer dan alleen vervoer. Een kind zonder fiets komt minder makkelijk ergens, oefent minder, hoort er minder vanzelfsprekend bij. Een volwassene zonder fiets verliest vrijheid, kansen en onafhankelijkheid. En een nieuwkomer die niet kan fietsen, mist in Nederland bijna een basisvaardigheid.

Gepensioneerde zeevaarder
Vanuit die overtuiging ontstond het project Iedereen Fietst, waarvoor Mourits de grote aanjager is. In Leeuwarden, en als het aan hem ligt, uiteindelijk in heel Friesland. Het idee is eenvoudig: zorg dat fietsen die ongebruikt in schuren staan of op straat blijven slingeren worden ingezameld, opgeknapt en opnieuw ingezet voor mensen die er een nodig hebben. Kinderen, volwassenen, nieuwkomers, mensen met een kleine beurs. Voor een klein bedrag, en als dat echt niet kan: dan gaat de fiets gewoon voor niets mee. 

In een kelder in de binnenstad van Leeuwarden, aan de Ritsumastraat, gebeurt dat repareren op drie middagen in de week. Oude fietsen, losse onderdelen, gereedschap, nieuwe sloten, lampen en banden: in de werkplaats wordt onder de bezielende leiding van Kor gesleuteld en gelachen. Kor, een gepensioneerde zeevaarder, had naar eigen zeggen “geen bal verstand van fietsen” toen hij begon, maar is inmiddels een van de dragende krachten van de plek. Samen met vrijwilligers knapt hij fietsen op en leert hij anderen hoe dat moet.

Koerdische fietsenmakers
Onder die vrijwilligers vallen opvallend veel mensen met een Koerdische achtergrond. Syrisch-Koerdisch, Iraaks-Koerdisch, mannen die vaak zelf als nieuwkomer begonnen, via fietslessen of via een tijdelijke klus in aanraking kwamen met het project en bleven hangen. Kees ziet daarin iets moois ontstaan. Niet alleen omdat er fietsen worden gerepareerd, maar ook omdat er kennis, ritme, taal en zelfvertrouwen worden opgebouwd. Daarom droomt hij hardop van een toekomst waarin elke wijk, elk dorp, “zijn eigen Koerdische fietsenmaker heeft”.

Dat ideaal is tegelijk praktisch en hoopvol. Want het project snijdt aan meerdere kanten. Kinderen krijgen een fiets. Nieuwkomers leren sleutelen. Vrijwilligers vinden zinvol werk. En de samenleving wint er een klein beetje menselijkheid mee terug. 

(KADERSTUK)
Heb je een fiets over? Doneer hem!
Iedereen Fietst roept Friezen op om oude (kinder)fietsen een tweede leven te geven. Staat er nog een fiets ongebruikt in de schuur? Lever hem in en maak er een ander kind blij mee. Vooral kinderfietsen zijn hard nodig.

Heb je een fiets nodig voor je kind?
Ouders en verzorgers die geen fiets kunnen betalen, kunnen een aanvraag doen via www.samenvoorallekinderen.nl. Daar wordt gekeken welke ondersteuning mogelijk is. Fietsen kunnen worden ingeleverd bij de werkplaats in Leeuwarden. Meer informatie of een afspraak maken kan via info@iedereenfietst.frl of kijk op www.iedereenfietst.frl.