VIDEO | Een vape lijkt onschuldig maar de werkelijkheid is anders

Tijdens de Vape Free Campagneweek vragen in totaal veertig scholen in Friesland, zowel VO als VSO-scholen, aandacht voor de risico’s van vapen, nicotineverslaving, groepsdruk en gezonde keuzes.

„Lekker, zo’n vapeje met aardbeiensmaak.” Precies die gedachte moet veranderen, als het aan de Rookvrije Generatie Fryslân ligt. Vapes zijn populair onder jongeren, mede door de zoete smaken en het beeld dat dampen minder schadelijk zou zijn dan roken. Toch brengt het gebruik van e-sigaretten gezondheidsrisico’s met zich mee. Volgens Susanne Poiesz van Rookvrije Generatie Fryslân is het aantal jongeren dat vapet zorgwekkend. „Jongeren zijn zich vaak onvoldoende bewust van de risico’s.” Uit cijfers die in de campagne worden genoemd, blijkt dat een aanzienlijk deel van de Friese middelbare scholieren ervaring heeft met vapes.

Een vape is een elektrisch apparaat dat een vloeistof, de e-liquid, verwarmt. Daardoor ontstaat damp die wordt ingeademd. In die vloeistof kunnen onder meer nicotine, smaakstoffen en zware metalen (zoals lood, nikkel en cadmium). Dat heeft gevolgen voor de longen en de conditie.

Snel verslaafd
Vooral nicotine baart gezondheidsorganisaties zorgen. Het is een sterk verslavende stof en kan invloed hebben op de ontwikkeling van de hersenen van jongeren. Hoe jonger iemand begint met nicotine gebruiken, hoe moeilijker het kan zijn om later te stoppen. „Een paar trekjes kunnen al heel verslavend werken”, is de boodschap die tijdens de campagne aan leerlingen wordt meegegeven.

Zeker bij illegale vapes bestaat het risico dat de werkelijke hoeveelheid nicotine niet duidelijk is of hoger ligt dan toegestaan. Ook verhalen over zogeheten ‘popcornlongen’ komen onder jongeren regelmatig voorbij. Die term verwijst naar een ernstige longaandoening die in het verleden in verband is gebracht met het inademen van bepaalde chemische stoffen. Het is echter te simpel om te zeggen dat iedere vape automatisch popcornlongen veroorzaakt. Wel staat vast dat vapen schadelijke stoffen bevat en schadelijk is.

Ook de Sevenwolden Campus in Heerenveen doet mee aan de Vape Free Campagne. „Wij doen mee omdat we kinderen graag bewust willen maken van de gevaren en risico’s van vapen”, zegt docent Suresh van Kammen. „We merken dat jongeren onderschatten wat het roken van vapes met je doet. Veel jongeren van een bepaalde leeftijd willen het gewoon een keer uitproberen.”

Dat experimenteren kan volgens de school worden versterkt door groepsdruk. Jongeren zien vrienden vapen en willen erbij horen. Juist daarom kiest de campagne niet alleen voor een verbod of een opgeheven vinger.

Niet alleen zeggen: doe het niet
Tijdens de campagneweek staan in alle mentorklassen gesprekken over het onderwerp op het programma. Daarbij wordt niet alleen gezegd dat leerlingen niet mogen vapen. „We willen juist de waarom-vraag stellen”, legt Suresh uit. Waarom is nicotine verslavend? Welke gevolgen heeft vapen? En wat doet het met je concentratie en leren? Door die vragen centraal te stellen, hopen de scholen dat leerlingen zelf beter gaan nadenken over hun keuzes. Ook korte, duidelijke boodschappen spelen daarbij een rol: gooi het weg, neem het niet aan, doe het niet.

Volgens de betrokkenen leiden de lessen tot veel gesprekken en besef momenten. Leerlingen ontdekken dat de zoete smaak en het onschuldige uiterlijk weinig zeggen over wat een vape met het lichaam doet. „Het is toch niet zo goed voor je”, is een reactie die tijdens de lessen regelmatig terugkomt. Voor scholier Anna-Lynn is de boodschap ook thuis onderwerp van gesprek. Haar ouders hebben een duidelijke afspraak met haar gemaakt. „Mijn ouders zeggen altijd: niet doen. Als ik tot mijn achttiende niet vape of rook, betalen zij mijn rijbewijs.” Die afspraak is voor haar een extra stimulans om niet te beginnen.

„Hoe eerder je begint, hoe moeilijker het is om te stoppen, omdat je eraan gewend raakt”, zegt scholier Robin.

Veertig scholen doen mee
Tijdens de Vape Free Campagneweek doen in totaal veertig scholen in Fryslân mee, zowel VO- als VSO-scholen. Vanuit de Rookvrije Generatie Fryslân hebben de deelnemende scholen een campagnepakket ontvangen met lesstof en verschillende materialen om aandacht te vragen voor de campagne.

In het pakket zitten onder meer een banner voor jongeren, een banner voor ouders van jongeren, een beachvlag, een vlag, toiletposters, A3-posters, baliedisplays met informatiekaarten voor jongeren en informatiekaarten voor ouders. De campagne draait om meer dan alleen vapen. Ook roken, groepsdruk en het maken van gezonde keuzes komen aan bod. De centrale boodschap is dat jongeren niet moeten wachten met nadenken over de risico’s tot ze al verslaafd zijn. Een vape kan aantrekkelijk lijken door de smaak, het uiterlijk en de populariteit onder leeftijdsgenoten. Maar achter het wolkje damp zitten schadelijke stoffen en kan nicotine zitten, een stof die ervoor zorgt dat stoppen moeilijk wordt.

Rookvrije Generatie Fryslân hoopt daarom dat de campagne jongeren een andere eerste gedachte geeft bij een vape met aardbeiensmaak. Niet: lekker, even proberen. Maar: wat zit erin, wat doet het met mij en wil ik dit eigenlijk wel? Want vapen lijkt misschien onschuldig. Volgens de Rookvrije Generatie Fryslân is het dat zeker niet. Juist door jongeren daar op school over te laten praten en betrouwbare informatie te geven, wil de Vape Free Campagne voorkomen dat een paar trekjes uitgroeien tot een hardnekkige verslaving.